Veilig gebruik van een harnasgordel
Naar aanleiding van een ongeval met het gebruik van een veiligheidsharnas in Groot-Brittannië zou het gebruik ervan in vraag kunnen gesteld worden. Dit is echter niet nodig als het gebruik van het harnas maar oordeelkundig gebeurt.
Inleiding
Een werknemer in Groot-Brittannië raakte ernstig gewond aan de teelballen nadat zijn veiligheidsharnas hem van een dodelijke val verhinderde. Uit het onderzoek van het ongeval is gebleken dat ondermeer onoordeelkundig afstellen van het harnas de voornaamste oorzaak vormt van de opgelopen kwetsuren.
Ook uit andere ongevallen is reeds gebleken dat het onoordeelkundig dragen van een veiligheidsharnas of een harnasgordel kan leiden tot ernstige kwetsuren bij een val. Daaruit mag niet de foutieve conclusie getrokken worden dat het dragen van een veiligheidsharnas onveilig zou zijn. Dit artikel wil het veilig dragen van een veiligheidsharnas stimuleren.
Noodzaak van een risicoanalyse
De basis voor het veilig werken is de risicoanalyse. Hierbij gaat men vooraf alle risico’s die verbonden zijn aan werkzaamheden op een rijtje zetten. Een belangrijk risico bij werkzaamheden op hoogte is het valgevaar.
Tijdens de inventarisatie van de risico’s dient men ook rekening te houden met de aard van de activiteiten, de omstandigheden waarin het werk moet worden uitgevoerd, de duur van de werkzaamheden, de uitgevoerde technieken, de gebruikte werkprocédés, de producten, de klimatologische omstandigheden, de aard van de personen, enz.
Als men alle risico’s heeft opgelijst moeten ze ook geëvalueerd worden en zo mogelijk volledig uitgeschakeld. Indien dit niet mogelijk is, dan zal men overgaan tot collectieve beveiligingsmaatregelen. Bij vele werkzaamheden kunnen niet alle gevaren door collectieve beveiligingsmaatregelen worden uitgeschakeld en zijn bijgevolg persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) noodzakelijk.
In dit artikel gaat het over het dragen door de werknemer van een veiligheidsharnas.
Voor het verder verloop van dit artikel nemen we aan dat de werkgever, in overleg met zijn preventiedienst, de juiste beslissing heeft genomen en dat het dragen van een veiligheidsharnas in plaats van een positioneringgordel de juiste keuze is geweest.
Aankoop van het beschermingsmiddel
De aankoopdienst zal zich steeds laten adviseren door deskundigen. Dit is in eerste instantie de interne of externe preventieadviseur en deze kan zich, bij gebrek aan eigen kennis, laten adviseren door externe deskundigen.
Het is zeker ook wenselijk om het advies in te winnen van de werknemers via het comité voor preventie en bescherming op het werk. Indien de onderneming niet over een comité beschikt kan deze raadpleging gebeuren via de syndicale afvaardiging of de betrokken werknemers.
Bij de selectie van een PBM in het algemeen is het belangrijk om zich volgende vragen te stellen:
• Is het middel geschikt als bescherming tegen het specifiek risico zonder zelf een vergroot risico in te houden?
• Beantwoordt dit middel aan de (toekomstige) heersende omstandigheden op de specifieke arbeidsplaats(en)?
• Is het middel voldoende ergonomisch, comfortabel en kan het de gezondheid van de gebruiker niet in gevaar brengen?
• Kan het middel voldoende afgesteld worden zodat het geschikt is voor de drager(s)?
• Is het middel verenigbaar met de andere te dragen beschermingsmiddelen?
Om een goede keuze te maken zal men het aanbod van de verschillende leveranciers vergelijken met bovenstaande vragen in het achterhoofd. Het is dus onvoldoende om enkel na te gaan of het PBM voorzien is van de CE-markering en of de vereiste attesten zijn bijgeleverd.
Verplichtingen van de fabrikant
De fabrikant dient zich voor het vervaardigen van persoonlijke beschermingsmiddelen te baseren op de betreffende normen.
In de Belgische regelgeving en in de geharmoniseerde normen EN 361 en EN 365 over persoonlijke beschermingsmiddelen tegen vallen zijn een aantal bepalingen vermeld met betrekking tot de bescherming tegen vallen:
• ergonomisch ontwerp van PBM: normale uitvoering van de taak moet mogelijk blijven en de bescherming voor de gebruiker moet zo hoog mogelijk zijn
• PBM mogen in de gebruiksomstandigheden geen risico’s of hinder veroorzaken
• PBM moeten op een zo gemakkelijk mogelijke wijze in de juiste positie op de gebruiker kunnen worden aangebracht en gedurende de tijd dat zij moeten worden gedragen op hun plaats blijven onder de verschillende omgevingsinvloeden en bij de verschillende mogelijke bewegingen en houdingen van de gebruiker
• PBM moeten aanpasbaar zijn aan de lichaamsbouw van de gebruiker
• de fabrikant zorgt voor een duidelijke, eenvoudige en begrijpbare gebruiksaanwijzing in de officiële taal (talen) van het land. Deze vermeldt ten minste:
o de naam en het adres van de fabrikant of zijn gevolmachtigde vertegenwoordiger in het land
o goede beschrijving van het gebruik van het beschermingsmiddel (in deze context het veiligheidsharnas)
o de specifieke omstandigheden waarin het middel kan gebruikt worden
o de voorschriften voor veilige opslag, gebruik, reiniging, onderhoud, revisie en ontsmetting om schade te voorkomen voor het beschermingsmiddel of de gebruiker
o de gemeten eigenschappen afkomstig uit het technisch onderzoek naar de beschermingsniveaus of –klassen
o de accessoires die bij de beschermingsmiddelen kunnen worden gebruikt en de eigenschappen van de juiste reserveonderdelen
o de passende beschermingsklassen op diverse risiconiveaus en de daarmee overeenkomende aan het gebruik gestelde grenzen
o de vervaldatum of -periode van de beschermingsmiddelen of van bepaalde onderdelen daarvan
o de juiste soort verpakking voor het transport van de beschermingsmiddelen
o indien de CE-markering ook nog de toepassing van andere richtlijnen inhoudt, dient dit duidelijk te worden vermeld
o naam, adres en identificatienummer van de instantie die het ontwerp heeft opgevolgd en goedgekeurd
o de nodige kenmerken van het veilige verankeringspunt alsook de minimale speling onder de gebruiker
o de wijze van gebruik van het verbindingsysteem met het verankeringspunt
• de eventueel voorziene regelsystemen mogen, nadat zij zijn ingesteld, niet onafhankelijk van de wil van de gebruiker kunnen worden ontregeld onder de te verwachten gebruiksomstandigheden
• elk middel voor bescherming tegen de gevolgen van het vallen van een hoogte is uitgerust met een voorziening voor bevestiging aan het lichaam en een verbindingssysteem voor verbinding met een veilig verankeringspunt
• de valhoogte moet steeds zo gering mogelijk zijn maar de remkracht mag niet te groot zijn waardoor letsels zouden kunnen ontstaan of het beschermingsmiddel zou opengaan of breken
• na de afremming van de val moet de gebruiker zich in een zo behoorlijk mogelijke positie bevinden bij het wachten op externe hulp.
Testen
Het is nuttig dat het aan te kopen beschermingsmiddel kan getest worden en dit vooral wat betreft de aanpasbaarheid aan de drager.
Bestelling en levering
Als de goede keuze is gemaakt, dient de bestelbon alle eventuele bijkomende eisen van de bevoegde preventieadviseur te bevatten.
Er dient duidelijk afgesproken te worden wie bij levering nagaat of:
• het geleverde beschermingsmiddel voldoet aan de opgelegde eisen
• de nodige attesten, de informatienota en de gebruiksaanwijzing zijn bijgeleverd in de geschikte taal.
Vóór het in gebruik nemen
De bevoegde preventiedienst legt in een verslag vast dat het geleverde PBM voldoet aan de nodige vereisten. Er worden in samenspraak tussen de werkgever, zijn hiërarchische lijn en de bevoegde preventieadviseur duidelijke instructies voor gebruik opgemaakt. Deze zijn uiteraard volledig gebaseerd op de gebruiksaanwijzingen van de fabrikant, maar aangepast in functie van de werkomgeving.
Deze instructies moeten:
• indien het een veiligheidsharnas betreft, zeker de beschrijving, de specificaties en de keuze van het vast verankeringpunt bevatten
• voor alle werknemers begrijpelijk zijn. De gebruiksaanwijzing van de fabrikant voldoet niet steeds aan deze bepaling en dit veelal omwille van het woordgebruik en de technische inhoud
• rekening houden met de ervaring van de gebruikers en de hiërarchische lijn. Ze dienen dynamisch te worden aangepast in functie van bijkomende ervaringen
• geschikt zijn voor gebruik en toelichting tijdens de vorming, de opleiding en eventueel de training van de werknemers.
Er is steeds een goede vorming, opleiding en/of training nodig voor het gebruik en hierbij dient speciale aandacht te worden geschonken aan de afstelling van het middel aan de gebruiker en aan de keuze van het verankeringpunt. De bevoegde preventieadviseur legt de uiteindelijke schriftelijk instructies vast.
Gebruik
De werknemers moeten het beschermingsmiddel (veiligheidsharnas) gebruiken overeenkomstig de instructies, de vorming, de opleiding en de training.
De hiërarchische lijn oefent op de werkplek permanent toezicht uit op de naleving van de instructies. Samen met de gebruikers zijn zij de eersten die de eventuele moeilijkheden en/of ongemakken kunnen detecteren tijdens het gebruik.
Deze detectie en het vinden van gepaste oplossingen voor de problemen, zo nodig in overleg met de leverancier, kunnen er zeker op termijn toe bijdragen dat beter aan de gebruiker aanpasbare beschermingsmiddelen (veiligheidsharnassen) op de markt worden gebracht.
Keuring
De keuring bij het eerste gebruik is vervangen door de CE-procedure waarbij men aanneemt dat een nieuwe uitrusting aan de voorschriften voldoet.
Men dient alle valbeveiligingssystemen en hun onderdelen (harnassen, haken, touwen, valdempers, antival-apparaten, enz.) te onderwerpen aan een keuring door een erkende dienst voor technische controle voor hefwerktuigen:
• voor alle systemen (zowel permanent en niet permanent geïnstalleerde) telkens nadat het de val van een persoon heeft opgevangen
• voor niet permanent geïnstalleerde systemen is een bijkomende keuring om de 12 maanden noodzakelijk.
Ruimere context
Het harnas is slechts een onderdeel in het geheel van maatregelen voor een volledige bescherming tegen het vallen van een hoogte.
Andere normen die belangrijk zijn:
• EN 795: verankeringpunten
• EN 358: positioneringsgordel
• EN 813: zitgordel
Besluit
Het veilig gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (o.a. veiligheidsharnas) is een essentieel onderdeel van het dynamisch risicobeheersingsysteem dat de werkgever moet opmaken.
Dit dynamisch beleid omvat zeker:
• een analyse van de werkplaatsen, werkposten en taken met de daaraan verbonden specifieke risico’s
• zoeken naar alternatieve veiligere werkmethodes of arbeidsprocedés om risico’s te voorkomen
• maximaal gebruik van collectieve beschermingsmaatregelen
• een selectie (beoordeling) van de beschikbare persoonlijke beschermingsmiddelen, met inbegrip van een test in de reële werkomgeving
• concrete duidelijke richtlijnen voor de aankoop van persoonlijke beschermingsmiddelen met goede aanduiding van de verschillende verantwoordelijkheden waarbij men ook de ervaringsdeskundigen ingeschakelt
• een duidelijke taaktoewijzing voor het opmaken van verstaanbare instructies voor de werknemers voor gebruik, opslag, onderhoud en herstelling van persoonlijke beschermingsmiddelen
• een systeem voor permanente bewaking van de kwaliteit van de gebruikte middelen met integratie van de inbreng van ervaringsdeskundigen.
De taken enkel aan competente gebruikers toewijzen:
• vertrouw werken op hoogte enkel toe aan werknemers die daarvoor een specifieke vorming hebben genoten
• zorg bij deze vorming voor een opleiding over het gebruik van een veiligheidsharnas en weet welke risico’s eraan verbonden zijn
• zorg dat het harnas volledig vastgemaakt is: laat controleren over het goed aansluit rond het lichaam
• het verankeringspunt van de vanglijn moet loodrecht boven de gebruiker liggen
• een veiligheidsharnas dat een val heeft opgevangen mag men niet meteen opnieuw gebruiken. Men moet dit eerst nakijken en opnieuw laten keuren.
http://www.beswic.be/nl/topics/valbeveiliging/harnasgordel
