‘Maak van pandemie geen paniekemie’
77 procent van Nederlandse zorginstellingen niet goed voorbereid op pandemie
‘Griepgolf groter risico voor Nederland dan dijkdoorbraak’. ‘Nederland niet klaar voor grieppandemie’. Rob Oudkerk, ex-parlementariër en huisarts, vat deze krantenkoppen als volgt samen: ‘Een grieppandemie is de nummer een bedreiging voor ons land: de kans erop is groot en de gevolgen zijn groot.’ Onder zijn leiding maakt een aantal kopstukken in Fort Voordorp te Groenekan de balans op.
Oudkerk Iaat zien hoe de media het zogenoemde rapport Nationale Risicobeoordeling behandelen. ‘Wat doet het
achtuurjournaal? Het geeft in twee regels het bericht over het risico op een pandemie. Vervolgens worden ruim vijf
minuten besteed aan beelden over overstroming in Nederland. In het rapport staat dat op nummer vijftien van bedreigingen voor ons land. Zo creëert de journaalredactie willens en wetens een verkeerd beeld en worden mensen bang gemaakt voor iets onwaarschijnlijks’, aldus Oudkerk. Volgens hem hebben dergelijke journalisten, en ook het Nederlandse publiek, geen enkele sense of urgency bij een pandemie. ‘Als er volgens de commissie Veerman
in Zeeland maar een dijkje iets te laag blijkt te zijn, is het kabinet het binnen een half uur eens met Veerman’s aanbevelingen. De kust moet versterkt en de dijken omhoog’, aldus Oudkerk.
Metafoor
‘Dat er een grieppandemie komt, is honderd procent zeker. Onzeker is wanneer en met welke influenzastam. Doemscenario’s over overvolle ziekenhuizen, resistentie en onvoldoende vaccin spoken rond. Dat zegt Sir Roy M. Anderson, rector van het Imperial College en non-executive director van het farmaceutische bedrijf.
Glaxo SmithKline, in een interview in het oktobernummer 2008 van Medisch Contact. Ook Rob Oudkerk noemt het voor honderd procent zeker dat er een pandemie komt. ‘Daarom moeten we ook voor honderd procent zeker weten wat te doen bij een pandemie. We moeten van een pandemie geen paniekemie maken.’ Zwemvesten en reddingsboten. Wat heeft de Landelijke Coördinatiestructuur infectieziektebestrijding daarmee van doen?
Bureauhoofd Jim van Steenbergen gebruikt overstroming als metafoor voor een grieppandemie. Overstromingsgevaar richt zich op het voorkomen van de zeespiegelstijging en het ophogen van
de dijken. Moet de kans op een pandemie worden voorkomen door de kippenindustrie lam te leggen of door een ophokplicht? Tegen overstromingsgevaar hebben we preventief watermanagement en zijn reddingsboten voorhanden. Bij een pandemie wordt actief beleid gevoerd om import van het virus en verspreiding ervan tegen te gaan. Als een vorm van ‘dijkbewaking’.
Convenant
‘Ga je niet voorbereiden op het moment dat de griep uitbreekt. Doe het nu’, zegt Jan van Dam, zorggroepmanager en
crisiscoördinator van het Meander Medisch Centrum Amersfoort. ‘Laat je besmetten’, zegt Van Dam. Hij doelt niet op het griepvirus, Iaat staan op een grieppandemie. ‘Laatje besmetten... met het oefenvirus.’ Nederlandse ziekenhuizen hebben ervaring met het oefenen van gewone rampen, de zogenaamde flitsrampen. Maar het oefenen
van infectieziekten is van een andere orde. Dat bleek tijdens de gezamenlijke oefening van de Veiligheidsregio Utrecht (VRU) en het Meander Medisch Centrum. Daarom zijn de handen ineen geslagen. Meander heeft met de andere ziekenhuizen in de regio en de Veiligheidsregio Utrecht een intentieverklaring gesloten
voor regionale samenwerking rond calamiteiten. Daarin achten de Raden van Bestuur van de ziekenhuizen het van belang dat een crisiscoördinatorenoverleg wordt ingesteld, waarin ook de VRU en de GHOR participeert en dat onder andere een separate werkgroep aan de gang gaat die voor de maatregelen rond een grieppandemie een module ontwikkelt die ieder ziekenhuis in zijn Ziekenhuis Rampenopvangplan (ZiROP) in kan passen.
Voor Robert Jan Schouwerwou, adjunct directeur GHOR en Regionaal Geneeskundig Functionaris (RGF), is het convenant een metafoor van afspraken voor een reis die men met elkaar gaat beginnen. ‘Als GHOR hebben we de taak te initiëren, te stimuleren en te regisseren. De instellingen moeten zich prepareren op calamiteiten, waaronder een pandemie. Wij zorgen voor de verbinding tussen binnen- en buitenshuis: Overigens signaleert hij wel een spanningsveld in de cultuur tussen de ketenpartners ‘Het netwerk van de witte kolom is complex: Tot die conclusie komt ook de Woudenbergse huisarts Han Tan. Het is hem nog altijd niet duidelijk hoe de coördinatiestructuur van de witte kolom in elkaar steekt. Bij brandweer en politie is er sprake van een bevelsstructuur, waarbij de burgemeester de baas is. Rob Oudkerk: ‘Ik ben nog nooit een huisarts tegengekomen die een bevel uitvoert.’
Ethiek? Op de vraag of de BV Nederland het hoofd boven water houdt bij een pandemie, etaleert Hans de Goeij, directeur-generaal
Volksgezondheid van het ministerie van VWS, een scala aan voorbereidingen voor een grieppandemie. Hij erkent dat de overheid verantwoordelijkheid draagt voor de voorbereidingen op een pandemie. Bedrijven en zorginstellingen dienen hun eigen voorbereidingen ten aanzien van de bedrijfscontinuïteit tijdens
een calamiteit te regelen. De doelstelling van de overheid heeft betrekking op het handhaven van de sociaal-economische stabiliteit, het zo lang mogelijk in stand houden van bestaande structuren en
het bewaren van de continuïteit van de samenleving. In de praktijk is vooral persoonlijke hygiëne een van de belangrijkste voorbehoedmiddelen. Volgens professor Jan Wilschut, hoogleraar Medische MicrobioIogie
aan het UMC Groningen, is Nederland, in vergelijking met andere landen, betrekkelijk goed voorbereid op een pandemie. Zo heeft de overheid voldoende virusremmers ingeslagen om zieken te kunnen behandelen en een contract afgesloten met een vaccinproducent over levering zodra een pandemisch vaccin beschikbaar komt. De draaiboeken van de overheid gaan tot aan de deur van het ziekenhuis. Binnen de muren van het ziekenhuis wordt
gewerkt aan distributieschema’s voor de virusremmers. Meteen doet zich de vraag voor wie wel en wie niet een
virusremmer krijgt. Er is niet voor iedereen een virusremmer beschikbaar. ‘Is er ruimte voor ethiek? Een moeilijk dilemma’, zegt Marcel Verweij, ethicus bij het Ethiek lnstituut van de Universiteit Utrecht. ‘Wanneer er een pandemie uitbreekt gaat het om een medische beslissing. Wie wordt wel en wie niet behandeld? Wie wordt wel en wie niet in een ziekenhuis opgenomen? Wie gaat wel en wie niet naar de intensive care? Het gaat dan niet meer om een
maatschappelijke keuze. Er moeten simpelweg knopen worden doorgehakt.’
